“Canım Sıkılıyor” Bu Yaşta Ne Anlama Gelir?

2–4 yaş aralığında bir çocuğun “canım sıkılıyor” demesi, yetişkinlerin anladığı anlamda bir boşluk hissinden çok farklıdır. Bu yaş grubunda can sıkıntısı genellikle yapacak bir şey bulamamak değil; bedenin, duyuların ya da duyguların yeterince karşılık bulamaması anlamına gelir.

Henüz soyut düşünme gelişmediği için çocuk bu ihtiyacı söze dökemez. Bunun yerine huzursuzlanır, ebeveyne yapışır, ağlayabilir ya da sürekli “anne, anne” diye seslenir. Aslında söylediği şudur:

Bu nedenle 2–4 yaşta can sıkıntısını çözmeye çalışırken ilk soru “Ne oynasak?” değil, “Şu an hangi ihtiyacı karşılanmıyor?” olmalıdır.

Bu Yaşta Can Sıkıntısının En Yaygın Nedenleri

Duyusal ihtiyaç

Çocuklar bu dönemde dünyayı elleriyle, ayaklarıyla, ağızlarıyla ve bedenleriyle tanır. Gün içinde yeterince;

• Dokunma

• Hareket

• Ses çıkarma

• Nesneleri keşfetme

deneyimi yaşamayan çocuk, bunu huzursuzlukla ifade eder.

Hareket ihtiyacının bastırılması

Uzun süre masa başında oturmak, dar alanlarda kalmak ya da sürekli “oraya çıkma, buna dokunma” uyarısı almak, çocukta birikmiş enerji yaratır. Bu enerji boşalamadığında can sıkıntısı olarak ortaya çıkar.

Duygusal temas ihtiyacı

2–4 yaş çocuğu için ebeveynle kurulan ilişki, oyunun kendisi kadar önemlidir. Bazen çocuk bir oyuncağa değil, sadece yanında olunmasına ihtiyaç duyar.

Bu Yaş Grubunda Ekran Neden Çözüm Değildir?

Ekran, çocuğun can sıkıntısını kısa süreli olarak bastırabilir. Ancak bu yaşta beyin, hızlı ve yoğun uyaranlara maruz kaldığında;

• Kendi başına oyuna geçmekte zorlanabilir

• Düşük uyarımlı ortamlarda çabuk vazgeçebilir

• Bedensel ihtiyaçlarını fark etmekte zorlanabilir

Bu nedenle ekranı tamamen yasaklamak değil, can sıkıntısının otomatik çözümü olmaktan çıkarmak gelişimsel olarak daha destekleyicidir.

Ebeveynin Rolü: Eğlendirmek Değil, Alan Açmak

2–4 yaşta ebeveynin görevi çocuğu sürekli meşgul etmek değildir. Asıl destekleyici rol;

• Ortamı güvenli hale getirmek

• Malzemeleri erişilebilir kılmak

• Oyunu yönetmek yerine eşlik etmektir.

Bazen en iyi destek, çocuğun yakınında olup hiçbir şey önermemektir.

Evde ve Ekransız Etkinlikler (2–4 Yaş)

Aşağıdaki öneriler “çocuğu oyalamak” için değil; duyusal, bedensel ve duygusal ihtiyaçları desteklemek amacıyla tasarlanmıştır.

Günlük hayatı oyuna dönüştüren etkinlikler

Mandallarla oyun Bir sepet mandalı çocuğun erişebileceği bir yere koyun. Mandalları bir kaba takıp çıkarmak, ince motor becerileri ve dikkat süresini destekler.

Bez ve kumaş keşfi Farklı dokularda bezleri yere serin. Çocuk dokunsun, saklansın, üst üste koysun. Bu etkinlik özellikle duyusal regülasyon sağlar.

Karton kutu oyunu Bir karton kutu bazen ev, bazen araba, bazen tünel olabilir. Oyunun nasıl ilerleyeceğine çocuk karar versin.

Hareket ihtiyacını karşılayan basit oyunlar

Yastık yolu Yere yastıkları dizip üzerinden yürümesini isteyin. Denge ve beden farkındalığını destekler.

Taşı–bırak oyunu Bir kaptan diğerine oyuncak, kaşık ya da taş taşıma. Amaç bitirmek değil, tekrar etmektir.

Taklit oyunu Ebeveyn bir hareket yapar, çocuk taklit eder; sonra roller değişir. Hem ilişkiyi hem dikkat becerisini güçlendirir.

Duygusal temas sağlayan sakin etkinlikler

Birlikte sessizce oturmak Yan yana oturup bir şey yapmamak da bir etkinliktir. Çocuk için bu, “yalnız değilim” mesajıdır.

Kitaba bakmak (okumak zorunda değil) Resimlere bakmak, sayfa çevirmek yeterlidir. Hikâyeyi anlatmak zorunda değilsiniz.

Sarılma molasıBazen oyun değil, fiziksel temas regülasyon sağlar.

Ebeveynler İçin Küçük Ama Kritik Hatırlatmalar

• Etkinliğin süresi değil, çocuğun süreci önemlidir

• “Hadi başka bir şey yapalım” demeden önce biraz bekleyin

• Sıkılmaya tahammül etmek, çocuğun sıkılmayı yönetmesine yardımcı olur

  
  

Bu Yazı Ana Rehberle Nasıl Birlikte Okunmalı?

Bu yazı, “Çocuğumun Canı Sıkılıyor” başlıklı ana rehberi eğer henüz okumadıysanız, can sıkıntısının nedenlerini ve ebeveyn tutumlarını daha geniş çerçevede ele alan ana yazıya da göz atmanızı öneririm.

2–4 yaşta can sıkıntısı bir problem değil, gelişimin doğal bir parçasıdır. Ekranla susturulması değil, anlaşılması ve eşlik edilmesi gereken bir süreçtir. Çocuğunuzun canı sıkıldığında hemen çözüm üretmek zorunda değilsiniz. Bazen en büyük destek, orada olmaktır.

Bir sonraki yazıda: 5–7 yaş çocuklarda can sıkıntısı ve oyun başlatmayı destekleyen ev içi, ekransız öneriler…