3–4 yaş döneminde öfke krizleri çoğu zaman inat ya da bilerek yapılan davranışlar değildir. Bu yaşta çocuklar yoğun duygular yaşar ancak bu duyguları düzenleyecek içsel becerileri henüz gelişmemiştir. Bu nedenle kullanılan dil, krizi bastırmayı değil, çocuğun sakinleşmesine eşlik etmeyi hedeflemelidir. Aşağıdaki ifadeler, güç mücadelesine girmeden sınır koymaya ve çocuğun duygusunu düzenlemesine yardımcı olmak için kullanılabilir.

Israr ve Tekrar Eden Sorular Karşısında

“Sordun ve cevapladım.”“Bu konuda cevabım değişmeyecek.”“Bunu istemediğim için moralin bozulduğunu görüyorum.”

Bu cümleler, sınırı netleştirirken çocuğun duygusunun da fark edildiğini hissettirir.

Öfke Alevlendiğinde

“Burada neler oldu, merak ediyorum.”“Kızgın hissetmen sorun değil ama kabalık etmek sorun.”“Önce sakinleşelim, sonra konuşuruz. Yardım ister misin?”

Eğer öfke davranışa dönüşüyorsa:

“Kızgın olduğunu görüyorum ama vurmak, kırmak ya da bir şeyleri fırlatmak kabul edilebilir değil.”

Sakinleşme Planı (Önceden Konuşulmalı)

Öfke krizleri sırasında ne yapılacağı, herkes sakinken önceden konuşulduğunda çok daha etkili olur. Ailece belirlenen bir sakinleşme planı şu adımları içerebilir:

• “Dur” ya da “orada kal” gibi bir anahtar kelime

• Zıplamak, alkışlamak ya da geriye doğru saymak gibi bedensel boşalma

• Nefes almayı hatırlamak

• “Şu anda neye ihtiyacım var?” sorusunu sormak

• Sakinleştikten sonra kelimelerle anlatmak

Planın uygulanmadığı ve zarar verici davranışların olduğu durumlarda ne olacağı da önceden, sakin bir zamanda konuşulmalıdır.

Günlük Hayatta: Yemek, Uyku ve Geçişler

Yemek

“Yemek zorunda değilsin ama ailenin geri kalanıyla masada oturmanı bekliyorum.”“Bu yemeği daha lezzetli hale getirmek için ne ekleyebiliriz?”

Uyku

“Gece yatakta kaldığında hepimiz daha iyi uyuyoruz, bunun için teşekkür ederim.”“Uyku, bedenimizin ve beynimizin büyüdüğü zamandır.”

Geçişler (önce–sonra dili)

“Önce dişlerimizi fırçalıyoruz, sonra oyuncaklara geçiyoruz.”“Odanı topladıktan sonra yeni bir yapboza başlayabiliriz.”

Hüsran ve Hayal Kırıklığıyla Karşılaşıldığında

Öfke krizine yol açan hüsran anlarında üç adımlı bir yaklaşım yardımcı olur:

1. Duyguyu görmek:“Arabanı fırlattın, çok sinirlendiğini görüyorum.”

2. Duyguyu adlandırmak:“Kardeşin oyuncağını alınca kızgın hissettin, doğru mu?”

3. Sorun çözmeye davet etmek:“Ara vermeye mi, yeniden denemeye mi yoksa yardıma mı ihtiyacın var?”

Bu adımlar, çocuğun mantıklı düşünmeye geçişini destekler.

Güç Mücadelesini Dağıtmak İçin

“Sana nasıl yardımcı olabilirim?”“Bunu yapmayı tercih ettiğin bir yol var mı?”“Ayakkabıları şimdi mi giyeceksin yoksa ellerini yıkadıktan sonra mı?”

Uzun açıklamalar yerine tek kelimelik hatırlatmalar da etkili olabilir:

“Ayakkabılar.”“Dişler.”

Bu yaklaşım çocuğa kontrollü seçimler sunarak sakinleşmeyi kolaylaştırır.

Sızlanma ve Israrla İsteme Durumlarında

“Üzgün olduğunu duyuyorum ama ne istediğini anlayamıyorum.”“Normal konuşma sesinle söylediğinde seni daha iyi duyabilirim.”“Bunu anlayabileceğim bir cümleyle tekrar eder misin?”

Bu ifadeler, azarlamadan sınır koymaya yardımcı olur.

Bu yaşta amaç, çocuğu hemen susturmak ya da davranışı anında düzeltmek değildir. Amaç, çocuğun duygusunu fark etmesine, sakinleşmesine ve zamanla bu duyguları yönetebilecek beceriler geliştirmesine eşlik etmektir. Sakin bir dil, net sınırlar ve tutarlı tekrarlar, öfke krizlerinin zamanla azalmasına yardımcı olur.

Çocuklarda öfkenin bastırılması değil, anlaşılması gereken bir duygu olduğunu ele alan Çocuklarda Öfke: Bastırılması Değil, Anlaşılması Gereken Bir Duygu başlıklı ana yazı, bu ifadelerin neden işe yaradığını anlamak için iyi bir başlangıç sunar.

3–4 yaş döneminde öfke nöbetlerinin gelişimsel nedenlerini ve ebeveynin nasıl eşlik edebileceğini daha ayrıntılı okumak için 2–4 Yaş Çocuklarda Öfke Nöbetleri yazısına göz atabilirsiniz.

Bazı çocuklarda öfke krizlerinin altında kaygı yatıyor olabilir. Bu ilişkiyi daha geniş bir çerçevede ele alan Kaygı mı Öfke mi? Çocuklarda Kaygının Görünmeyen Yüzü başlıklı yazı, bu içeriği tamamlayıcı niteliktedir.